We wtorek 24 stycznia 2023 roku zaplanowane było, przesunięte z wcześniejszego terminu, posiedzenie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii poświęcone rozpatrzeniu rządowych projektów ustaw Prawo komunikacji elektronicznej [PKE] i przepisy wprowadzające ustawę – Prawo komunikacji elektronicznej [wPKE] (druk sejmowy odpowiednio nr 2861, 2862).

Projekty te stanowią bardzo obszerny materiał. PKE to 445 artykułów, natomiast wPKE to „tylko” 117 artykułów i zawiera nowelizację 65 ustaw. Projekty łącznie z uzasadnieniami, OSR, projektami przepisów wykonawczych to ponad 4700 stron.

Analizując te projekty pamiętać należy również o innych projektach będących w legislacji, na przykład nowelizacji ustawy o KSC, o zwalczaniu nadużyć w telekomunikacji, zwalczaniu pornografii w Internecie. Analiza całych projektów ustaw i przepisów nowelizowanych tymi projektami wymaga bardzo dużo pracy no i oczywiście nie mniej czasu.

W związku z powyższym zajęliśmy się przede wszystkim analizą tej części przepisów na której znamy się najlepiej, czyli regulujących sprawy obowiązków nakładanych na przedsiębiorców komunikacji elektronicznej, a w szczególności dotyczących obronności i bezpieczeństwa.

Analizując i komentując zagadnienia związane nawet pośrednio z szeroko pojętym bezpieczeństwem należy mieć na uwadze, że bezpieczeństwo jest to jedna z najważniejszych wartości i potrzeb człowieka. Ważniejsze są tylko zapewnienie potrzeb fizjologicznych (sen, pożywienie, schronienie, itp.) Mając świadomość bezpieczeństwa oczekuje się od wszystkich uczestników procesu jego zapewnienia dołożenia najwyższej staranności.

Oczekujemy, że autorzy projektów aktów prawnych przestrzegają zasad racjonalnego prawodawcy, przestrzegając nie tylko formalnych zasad tworzenia prawa, opracowują i wprowadzają do stosowania optymalne przepisy, zredagowane zwięźle i syntetycznie, aby były zrozumiałe przez adresatów i dokładnie wyrażały intencje prawodawców.

Poniżej, bardzo krótko kilka, no może kilkadziesiąt, zdań na temat zakresu obowiązków i podmiotów zobowiązanych do ich realizacji. W kolejnych artykułach podzielimy się spostrzeżeniami uwzględniając również naszą wieloletnią praktykę.

Najbardziej skomplikowana i zarazem bardzo kosztowna grupa obowiązków spoczywających na przedsiębiorcy komunikacyjnym to przygotowanie sieci telekomunikacyjnej w taki sposób, aby ustawowo upoważnione podmioty mogły przeprowadzić legalną kontrolę informacji.

Mając powyższe na względzie, jak wynika z projektowanych przepisów PKE i wPKE, na przedsiębiorcy komunikacji elektronicznej spoczywa kilka różnych obowiązków dotyczących zapewnienia określonym organom kontroli informacji przesyłanej w sieci telekomunikacyjnej oraz danych związanych z tymi kontrolowanymi informacjami.

W kolejnych artykułach przedstawimy bardziej szczegółową analizę poszczególnych obowiązków spoczywających na przedsiębiorcach komunikacji elektronicznej.

Rok 2022 obfitował w działania legislacyjne dotyczące funkcjonowania rynku telekomunikacyjnego i wszystko wskazuje, że rok 2023 nie będzie w tym zakresie gorszy. W październiku 2022 roku opublikowano ustawę o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych nakładająca na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego kolejne obowiązki sprawozdawcze. Nowelizacja ta upoważnia ministra właściwego do spraw informatyzacji do stworzenia i prowadzenia System Informacyjnego o Dostępie do Usług Stacjonarnego Internetu Szerokopasmowego, w skrócie nazwanego „SIDUSIS”. Dane do tego systemu przekazywane są przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych oraz jednostki samorządu terytorialnego. Pierwszego grudnia 2022 roku przedsiębiorcy telekomunikacyjni mogli zacząć uzupełniać SIDUSIS.

Izby gospodarcze reprezentujące nadawców i przedsiębiorców telekomunikacyjnych wystosowały apel dotyczący projektowanych zmian w ustawie o radiofonii i telewizji, w którym w zwięzły sposób wskazano negatywny wpływ tych zmian na działalność podmiotów mediów i telekomunikacji. Pozostaje mieć nadzieję, że to stanowisko Izb będzie miało wpływ na kształt projektowanych przepisów.

„Lex pilot” to nie jedyna regulacja mająca lub mogąca mieć wpływ na działalność telekomunikacyjną. Inne przepisy w projektach ustawy wprowadzającej PKE oraz ustawy Prawo komunikacji elektronicznej wprowadzą w działalności telekomunikacyjnej dużo zmian, nie wszystkie korzystne dla rynku telekomunikacyjnego. 11 stycznia 2023 roku projekt ustawy wprowadzającej Prawo komunikacji elektronicznej oraz projekt ustawy Prawo komunikacji elektronicznej będzie poddany pierwszemu czytaniu.

Przedsiębiorca telekomunikacyjny będzie zobowiązany zbudować system, którego zadaniem będzie realizacja tego obowiązku. Aby ten obowiązek skutecznie realizować, system taki powinien przeanalizować całą treść informacji przesyłanej do/z zakończenia sieci a następnie z tej informacji wybrać te, które należy zablokować. Jest to zadanie znacznie cięższe niż blokowanie wskazanych z nazwy stron www.

Zdajemy sobie sprawę, że większość przedsiębiorców komunikacji elektronicznej, którzy powinni zapoznać się z treścią przepisów nakładającym na nich obowiązki, ocenić, które obowiązki będą go obowiązywać i podjąć właściwy sposób ich realizacji, nie mają czasu, ludzi oraz merytorycznej wiedzy aby śledzić te wszystkie zmiany. 

Mając powyższe oczywiście jesteśmy gotowi do udzielania pomocy w realizacji przez przedsiębiorców komunikacji elektronicznej obowiązków dotyczących obronności i bezpieczeństwa.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom przedsiębiorców telekomunikacyjnych, postanowiliśmy przygotowywać i prezentować materiały informacyjne, nie tylko w formie pisemnej, jak do tej pory, ale również w innych dostępnych formach i na wielu kanałach. Do współpracy planujemy zaprosić wielu ekspertów. Dlatego już teraz zapraszamy do zapisania się do naszego newsletter’a oraz śledzenia naszych kanałów w social media.

Oczywiście to nie było tak, że wszystkiemu winna jest pandemia bo termin wdrożenia przepisów był znany od końca 2018 roku, dodatkowo Komisja Europejska wspierała państwa członkowskie udzielając potrzebnych informacji oraz wskazówek. Oprócz tego BEREC, czyli Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej opracował i udostępnił wytyczne ułatwiające przystosowanie przepisów krajowych do ich europejskiego odpowiednika.

Jak wyjaśnia minister Janusz Cieszyński, prace nad PKE są na ostatniej prostej i jej projekt będzie rozpatrywany na najbliższym posiedzeniu Komitetu Stałego Rady Ministrów, a następnie prosto do Sejmu.

Czas światowej pandemii COVID-19 był wielkim egzaminem funkcjonowania przedsiębiorstw telekomunikacyjnych. Mimo wielu trudności egzamin ten zdano celująco. Z tego też powodu pojęcia takie jak bezpieczeństwo, zagrożenie, kryzys w ostatnim czasie wymieniane jest bardzo często i w przypadku przedsiębiorców telekomunikacyjnych czynności określane tymi pojęciami realizowane są na co dzień, mimo że nie zawsze one są tak nazwane.

Obowiązujące jeszcze Prawo telekomunikacyjne oraz PKE dość szeroko reguluje sprawy bezpieczeństwa.

Pierwsza wersja projektu PKE, w części dotyczącej bezpieczeństwa udostępniona publicznie w kwietniu 2020 r. do prekonsultacji społecznych, niewiele różniła się od przepisów Prawa telekomunikacyjnego w obecnym brzmieniu. Przepisy tego projektu określały obowiązki przedsiębiorcy komunikacji elektronicznej dotyczące bezpieczeństwa i integralności sieci, usług danych i przekazów telekomunikacyjnych, działań przedsiębiorcy telekomunikacyjnego w sytuacji wystąpienia sytuacji szczególnego zagrożenia, sporządzenia i uzgodnienia z właściwymi organami planów działań w sytuacjach zagrożeń, udostępniania podmiotom właściwym w sprawach bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości dostępu do danych i przekazów telekomunikacyjnych. Ponadto projekt ten określał sprawy ochrony informacji stanowiącej tajemnicę telekomunikacyjną, w tym ochronę danych abonentów będących osobami fizycznymi.

Uwagi organów administracji publicznej oraz podmiotów uczestniczących w konsultacjach społecznych spowodowały, że regulację zagadnień dotyczących cyberbezpieczeństwa w telekomunikacji umieszczono w projekcie ustawy o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz ustawy – Prawo zamówień publicznych (projekt z dnia 7 września 2020 r.).

Dotychczas nie ukazał się projekt ustawy Prawo komunikacji elektronicznej uwzględniający te zmiany.

Ze szczątkowych informacji krążących w środowisku telekomunikacyjnym można wysnuć wnioski, że sprawy dotyczące cyberbezpieczeństwa w całości zostaną uregulowane w ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.

Miejmy nadzieję, że pozostałe kwestie związane z bezpieczeństwem będzie regulowała ustawa PKE, w szczególności będzie to dotyczyło bezpieczeństwa sieci, danych i przekazów telekomunikacyjnych innych niż te dotyczące cyberbezpieczeństwa.

Odpowiedzi na to, i podobne pytania, znajdujemy bardziej w naszych przypuszczeniach opartych na wieloletnim doświadczeniu związanym z pracami legislacyjnymi dotyczącymi przepisów branży telekomunikacyjnej, dlatego możemy tylko przypuszczać, że:

Najprawdopodobniej ujednolicona zostanie definicja informacji przekazywanej w sieci telekomunikacyjnej. Dotychczas były to komunikat, przekaz telekomunikacyjny, sygnał itp. Teraz będzie to komunikat elektroniczny jako każda informacja przesyłana w sieci telekomunikacyjnej.

W dalszym ciągu pozostanie nieostre określenie lokalnej sieci radiowej określana jako system dostępu bezprzewodowego o niskiej mocy i bliskim zasięgu. Wszystkie pojęcia nieostre i niemierzalne mogą budzić wiele wątpliwości. Jest to o tyle ważne, że w dalszym ciągu PKE stanowi, że umożliwianie korzystania z publicznej sieci telekomunikacyjnej za pośrednictwem lokalnej sieci radiowej nie stanowi działalności telekomunikacyjnej, jeżeli jest to działalność dodatkowa w stosunku do wykonywanej przez podmiot działalności głównej. W praktyce stosowania tego przepisu może powodować rozbieżności w ocenie czy takie działanie jest czy nie jest działalnością telekomunikacyjną z wszystkimi konsekwencjami z tym związanymi.

Pozostanie niedoprecyzowane pojęcie „niepubliczna” sieć telekomunikacyjna oraz „niepublicznie” dostępna usługa komunikacji elektronicznej lub telekomunikacyjnej. Treść tych definicji może mieć w przyszłości wielkie znaczenie w przypadku konieczności określenia podmiotów będących operatorami publicznych sieci telekomunikacyjnych lub dostawcami publicznie dostępnych usług, a z tym będą wiązały się obowiązki np. z zakresu obronności i bezpieczeństwa.

Również nieostre pojęcia pojawią się w przepisach regulujących obowiązki na rzecz obronności, bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa i porządku publicznego a dotyczących zapewnienie warunków dostępu do przekazów lub danych telekomunikacyjnych.

Między innymi treść zapisu, który określa, że uprawniony podmiot wspólnie z przedsiębiorcą telekomunikacyjnym, w terminie 24 godzin od momentu zgłoszenia zapotrzebowania w formie pisemnej przez uprawniony podmiot, z uwzględnieniem możliwości technicznych i finansowych przedsiębiorcy telekomunikacyjnego oraz wymogów określonych właściwym rozporządzeniem, określają sposób realizacji przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego warunków dostępu i utrwalania.

W przypadku bezskutecznego upływu terminu, o wyżej, uprawniony podmiot, z uwzględnieniem możliwości technicznych i finansowych przedsiębiorcy telekomunikacyjnego oraz wymogów określonych we właściwym rozporządzeniu, uprawniony podmiot wskaże sposób realizacji przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego warunków dostępu i utrwalania.

W związku z tym nasuwają się pytania co będziemy rozumieć pod pojęciem możliwości techniczne i finansowe? Wolne środki na koncie przedsiębiorcy, wielkość obrotów czy będzie to oparte na oświadczeniu przedsiębiorcy i uznaniowości organów administracji publicznej?

Należy również pamiętać, że przepis ten dotyczy każdego przedsiębiorcy bez względu na wielkość eksploatowanej sieci telekomunikacyjnej, wartość sprzedaży w ciągu roku, itp. Ponadto PKE nie określa sposobu rozstrzygnięcia rozbieżności w ocenie powyższych zagadnień.

Warto w tym miejscu docenić starania projektodawców i podmiotów uczestniczących w opiniowaniu i uzgadnianiu tych przepisów mające na celu zmniejszenia obciążeń spoczywających na przedsiębiorcach telekomunikacyjnych, jednak należy precyzyjnie określić te obowiązki, szczególnie w przypadkach, gdy może to dotyczyć spraw bezpieczeństwa.

Kończąc nasze predykcje, spodziewamy się, że mogą pojawić się przepisy określające zwrot kosztów, związanych z przygotowaniem i realizacją obowiązków na rzecz obronności, bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa i porządku publicznego, ponoszonych przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych.

Nowelizacja PT nakłada na przedsiębiorców stosujących tę formę zawierania umowy obowiązek umożliwienia abonentom stosowania formy dokumentowej również w przypadku unieważnienia lub rozwiązania zawartej umowy.

W przypadku skorzystania przez abonenta z dokumentowej formy wypowiedzenia umowy obowiązkiem przedsiębiorcy będzie w ciągu dnia roboczego potwierdzenie otrzymania takiego oświadczenia, dopuszczalne formy to sms lub rozmowa telefoniczna. 

Dodatkowo w ciągu 14 dni przedsiębiorca ma obowiązek potwierdzenia przyjęcia oświadczenia na trwałym nośniku (pismo tradycyjne, być może mail na adres mailowy wpisany do umowy itp.), wskazując nazwę usługi będącej przedmiotem wypowiedzenia, dzień otrzymania wypowiedzenia i dzień rozwiązania umowy.”

Koniecznym wydaje się wdrożenie w firmowym BOK procedury postępowania w przypadku otrzymania maila, z którego treści wynika chęć rozwiązania umowy. Należy podkreślić, iż zgodnie z polskim prawem (por. KPA) to treść decyduje o charakterze pisma nie jego forma czy też słowa klucze, zatem nie muszę w tytule maila pisać słowa „WYPOWIEDZENIE” aby mail był faktycznym wypowiedzeniem. Zatem z przygotowanej procedury musi wynikać sposób analizy treści maila przez wyznaczonego pracownika BOK, tak aby żadne z wypowiedzeń nie umknęło jego oku i nie mogło stanowić podstawy do skargi, a klient, który składa wypowiedzenie bardzo chętnie taką skargę wystosuje. Dodatkowo pracownik musi mieć możliwość konsultacji w przypadkach wątpliwych.

Ponadto należy w procedurze określić co dzieje się dalej z otrzymanym wypowiedzeniem, kto wysyła SMS-a lub prowadzi rozmowę telefoniczną w ciągu dnia roboczego następującego po otrzymaniu wypowiedzenia, kto i w jakiej formie wysyła potwierdzenie otrzymania wypowiedzenia w ciągu 14 dni od otrzymania wypowiedzenia, w jaki sposób jest to dokumentowane i potwierdzane.

Niemniej na przedsiębiorcy telekomunikacyjnym ciąży obowiązek poinformowania abonenta w sposób jasny i zrozumiały na trwałym nośniku, w terminie nie później niż 30 dni przed upływem okresu, na jaki umowa została zawarta, o automatycznym przedłużeniu umowy.

Ponadto przedsiębiorca telekomunikacyjny musi powiadomić abonenta o sposobach rozwiązania umowy, a także najkorzystniejszych oferowanych przez siebie pakietach taryfowych.”

W tym zakresie nie ma większych problemów, wystarczy na koncie abonenta (np. w CRM-ie) ustawić alert na 45 dni przed upływem ważności umowy. Dodatkowo należy mieć przygotowany wzorzec informacji, a ponadto przygotowaną ofertę pakietową (a to każdy ma przygotowane).

To właśnie o nich mówiliśmy na webinarium w ubiegłym tygodniu. Temat okazał się ważny i ciekawy, bo na 60 zarejestrowanych osób 50 wzięło udział w wydarzeniu i zostało do końca, czyli do odpowiedzi na pojawiające się w trakcie pytania. Widzimy, że takie spotkania są potrzebne i na pewno będziemy organizować kolejne wydarzenia, także śledźcie nasz newsletter oraz nasze media społecznościowe i zapraszamy do kontaktu.

Idą święta, więc dorzucamy jeszcze jedną dobrą wiadomość. Jeżeli jesteście zainteresowani zakupem i wdrożeniem przygotowanej przez nas dokumentacji, co umożliwi sprawne wywiązanie się z obowiązków wynikających z zapisów rozporządzenia, zostawcie dane kontaktowe w poniższym formularzu.

Nasze wątpliwości dotyczą niektórych definicji, stanowiące podstawę do tworzenia dobrze funkcjonującego przepisu, a omówione poniżej.

O ile pojęcie „telekomunikacja” została zdefiniowana w sposób jasny i zrozumiały to już „komunikacja elektroniczna” nie jest zdefiniowana. Oprócz definicji tych dwóch pojęć należy również określić wzajemnych zależności tych pojęć. Warto zastanowić się czy należy używać dwóch bardzo zbliżonych pojęć.

Zaproponowaliśmy, aby użyć tylko pojęcie „komunikacja elektroniczna”, precyzyjnie zdefiniowanego, które zastąpi obecnie używane w PKE pojęcia „telekomunikacja” i „komunikacja elektroniczna”.

Następne zgłoszone przez nas wątpliwości dotyczyły definicji pojęć, w których użyto określenia „publiczny”, takich jak:

•  „publiczna sieć telekomunikacyjna”, 
• „publicznie dostępna usługa telekomunikacyjna”, 
• "publicznie dostępna usługa komunikacji elektronicznej”. 

Brak definicji przeciwnych, to znaczy „niepubliczne sieci telekomunikacyjne”, inne niż publicznie usługi telekomunikacyjne lub komunikacji elektronicznej, oraz mało precyzyjne definicje dotyczące pojęć „publicznych” powodują trudności w określeniu „publiczności” prowadzonej działalności przez przedsiębiorcę.

Zarekomendowaliśmy również opracowanie definicji pojęć przeciwnych to znaczy określenie usług innych niż publicznie dostępnych usług, niepublicznych sieci itp.

Należy pamiętać, że na przedsiębiorcach eksploatujących publiczną sieć telekomunikacyjną lub świadczących publicznie dostępną usługę komunikacji elektronicznej (w tym telekomunikacyjną) spoczywa wiele ustawowych obowiązków np. retencja danych telekomunikacyjnych.

Zaproponowaliśmy zmianę konstrukcji przepisów dotyczących bardzo szeroko pojętego bezpieczeństwa a regulujących sprawy wewnętrznego bezpieczeństwa przedsiębiorcy jak i obowiązków realizowanych na rzecz administracji publicznej związanych z bezpieczeństwem i obronnością.

Zaproponowaliśmy, aby te zadania i obowiązki opisać w czterech grupach przepisów:

Pojęcie „sytuacja szczególnego zagrożenia” została już użyta w Konstytucji RP

W myśl tego przepisu sytuacja szczególnego zagrożenia jest to zdarzenie, które uzasadnia wprowadzenie stanu nadzwyczajnego, to znaczy, że zaistniało takie zagrożenie, wobec którego przeciwdziałanie środkami konstytucyjnymi są niewystarczające i państwo musi zastosować środki nadzwyczajne.

Organ uprawniony do wprowadzenia stanu nadzwyczajnego dokonuje oceny sytuacji pod względem spełnienia warunków do wprowadzenia stanu nadzwyczajnego to znaczy ocenia, czy wystąpiła sytuacja szczególnego zagrożenia. Użycie w ustawie Prawo komunikacji elektronicznej pojęcia „sytuacja szczególnego zagrożenia” może powodować wątpliwości interpretacyjne. 

Planowanie działań oraz ich realizacja ogranicza się do zapewnienia bezpieczeństwa i integralności sieci, usług oraz danych będących w jego właściwości.

Bardzo miękki warunek zawarty w określeniu „uzasadnione wątpliwości” może spowodować, że praktycznie każdy przedsiębiorca może być poddany audytowi. Warto zaznaczyć, że koszt takiego audytu dla wielu przedsiębiorców może przekraczać jego możliwości finansowe.

Proponujemy wskazać bardziej precyzyjne konkretne lub przykładowe przesłanki uzasadniające podjęcie działań przez Prezesa UKE. Redagując ten przepis należy mieć na względzie, że Prezes UKE może wszcząć działania kontrolne bez uzasadnienia oraz do zespołu kontrolnego może włączyć ekspertów nie będących pracownikami UKE.

Zapraszamy na naszą prelekcję która odbędzie się podczas 25 iNet Meeting / Oktel 6.  W czasie naszego wystąpienia omówimy kluczowe zmiany w nowo tworzonym prawie skupiając się głównie na sprawach obronności i bezpieczeństwa, ale również o obowiązkach wynikających z ostatnio wprowadzonych w życie rozporządzeniach dotyczących Planów Działań oraz Bezpieczeństwa i Integralność Sieci i Usług.

Już możemy zdradzić, że planujemy kilka nowości w związku z nowymi Rozporządzeniami.

Więcej szczegółów w Jachrance podczas prelekcji oraz na naszym stoisku – Do Zobaczenia 😊

A do tego czasu śledźcie nasze kanały w mediach społecznościowych oraz odwiedzajcie naszą stronę, tam też pojawią się ciekawe nowości.

Kilka słów o wybranych obowiązkach mogących generować koszty.

Obowiązki związane z opracowaniem planu działań w sytuacjach szczególnych zagrożeń (art. 176a pt) generują jednorazowy koszt od kilkuset do nawet kilku tysięcy zł, powtarzający się co trzy lata.

Koszt ten związany jest z opracowaniem tego dokumentu osobiście przez właściciela lub zleceniem jego opracowania podmiotowi zewnętrznemu.

Niemniej koniecznym jest wskazanie, że systematycznie zmniejsza się grono przedsiębiorców obowiązanych do posiadania planu działań, podnoszone są progi przychodu podmiotu obowiązanego w chwili obecnej 4 mln. zł. W projekcie jest 10 mln. Zł.

Również koszt udostępnienia danych transmisyjnych (art. 180a pt) jest stosunkowo niski, wiąże się wyłącznie z koniecznością zakupu odpowiedniej powierzchni dyskowej oraz właściwą konfiguracją wykorzystywanych urządzeń. Ponadto, należy wyznaczyć jednego,  dwóch pracowników, którzy z posiadanej bazy będą w stanie wyszukać i przygotować do udostępnienia wymagane dane.

Najpoważniejszy dla przedsiębiorcy telekomunikacyjnego wydatek związany jest z zapewnieniem warunków dostępu i utrwalania, który został opisany w art. 179 ust. 3 pt. Z obowiązkiem tym nierozłącznie wiąże się konieczność zapewnienia ochrony informacji niejawnych.[1]

Należy przyjąć, iż przedsiębiorca musi wydać ponad 40 tysięcy złotych przy iii stopniu, ponad 100 tysięcy złotych przy ii stopniu, ponad 200 tysięcy złotych przy i stopniu (górna granica niemożliwa jest do określenia) i wydatek ten jest powtarzalny co 5 lat, a ponadto musi przewidzieć stały wydatek związany z zatrudnieniem pionu ochrony, tj. min. pełnomocnika ochrony i kierownika kancelarii tajnej.

Jak zostało określone w doktrynie, obowiązek wynikający z art. 179 ust. 3 pt jest „podstawowym zadaniem przedsiębiorców”[2] z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Obowiązek ten, polega na stworzeniu warunków technicznych i organizacyjnych umożliwiających zapoznanie się, przez uprawnionych funkcjonariuszy i jednoczesne zarejestrowanie treści indywidualnych komunikatów i danych stowarzyszonych, równocześnie z powstaniem i transmisją tych danych i treści w sieci, dalej „podsłuch”.

Pt zobowiązuje przedsiębiorców telekomunikacyjnych do przygotowania sieci w ten sposób, aby wszystkie uprawnione podmioty równocześnie i niezależnie od siebie mogły prowadzić kontrolę korespondencji.

Co to oznacza dla przedsiębiorcy telekomunikacyjnego?

W rzeczywistości przedsiębiorca telekomunikacyjny jest obowiązany przygotować co najmniej 10 stanowisk (9 dla uprawnionych podmiotów i jedno dla prokuratora lub sądu), które umożliwią funkcjonariuszom zapoznanie się w czasie rzeczywistym z treścią rozmów telefonicznych lub komunikatów wysyłanych i odbieranych na urządzeniach końcowych klienta wskazanego w postanowieniu zarządzającym prowadzenie czynności operacyjno – rozpoznawcze. Dodatkowo, sprzęt musi mieć możliwość utrwalenia słuchanych/oglądanych treści oraz po zakończeniu przekazu danych stowarzyszonych, tych samych, które są zatrzymywane w ramach obowiązków 180a i 180d pt. Ponadto, stanowisko realizujące zadania na rzecz sądu lub prokuratora (kontrola procesowa), w przypadku gdy przedsiębiorca jest wskazany jako podmiot uprawniony, w sposób automatyczny bez możliwości zapoznania się z treścią komunikatów przez pracownika przedsiębiorcy, powinno rejestrować treści indywidualnych komunikatów i dane stowarzyszone. Jednocześnie przedsiębiorca telekomunikacyjny obowiązany jest rejestrować fakt prowadzenia kontroli operacyjnych i procesowych.[3]

Stanowiska te muszą mieć dedykowane łącza telekomunikacyjne, zasilanie energetyczne oraz sprzęt przeznaczony wyłącznie do realizacji tego celu.

Jak wcześniej wskazano na czynności związane z podsłuchami rozciąga się obowiązek zapewnienia ochrony informacjom niejawnym.

Jednakże należy podkreślić, że obowiązek spełnienia wymagań z zakresu ochrony informacji niejawnych, nie jest dodatkowym zadaniem wynikającym z pt, lecz jest to nierozłączna część obowiązku zapewnienia uprawnionym podmiotom warunków prowadzenia podsłuchów.

Bardzo często kwestionowana jest przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych konieczność posiadania właściwego świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego, lecz obowiązek ten został nałożony na przedsiębiorców telekomunikacyjnych w związku z tym, że fakt prowadzenia podsłuchów nie może być znany osobom postronnym.

Musimy mieć świadomość, że treści indywidualnych komunikatów (rozmowa telefoniczna, transmisja danych itp.), ze swej natury są jawne, oczywiście chronione jako tajemnica telekomunikacyjna (art. 159 ust. 1 pkt 2 pt), a dopiero połączenie ich z informacją o tym, jaka służba, w jakim okresie, interesuje się konkretnym abonentem nadaje tym treściom charakter informacji niejawnej.

Art. 179 ust. 4a pt przewiduje możliwość realizacji obowiązku zapewnienia warunków dostępu i utrwalania również, jako alternatywne rozwiązanie, z wykorzystaniem interfejsu.

Interfejs należy rozumieć jako rozbudowaną bramkę dostępową do sieci przedsiębiorcy, w ramach której przedsiębiorca umożliwia samodzielne, spoza jego siedziby, dedykowanie zakończeń sieci, które mają być słuchane. Oczywiście do tego koniecznym jest zestawienie bezpiecznego dedykowanego kanału łączności pomiędzy przedsiębiorcą, a miejscem wykonywania Podsłuchu oraz konfigurację systemu w ten sposób aby dostęp do niego był możliwy po wprowadzeniu bezpiecznych metod uwierzytelniania. Wszystkie elementy sieci, urządzenia i programy wchodzące w skład interfejsu muszą zostać uzgodnione z odpowiednimi służbami. Interfejs jest najdroższym (nawet kilkukrotnie w porównaniu do opisanej wcześniej metody) sposobem realizacji zadania określonego w art. 179 ust. 3 pt i jak wskazuje praktyka opłacalnym tylko dla kilku największych przedsiębiorców.

Nowelizacja pt wprowadzona art. 9 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. O zmianie ustawy o policji oraz niektórych innych ustaw (dz. U. Z 2016 r. Poz. 147), wyłącza z grona podmiotów uprawnionych do realizacji podsłuchów z wykorzystaniem interfejsu, przedsiębiorców telekomunikacyjnych będących mikroprzedsiębiorcami albo małymi przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. O swobodzie działalności gospodarczej, w rzeczywistości jest to zapis potwierdzający, iż małe podmioty nie są w stanie podołać obciążeniom finansowym związanym z budową i utrzymaniem interfejsu.

Po zapoznaniu się z faktycznymi kosztami związanymi z realizacją obowiązków obronnych przedsiębiorca, przed rozpoczęciem jakichkolwiek inwestycji, może również rozważyć możliwość powierzenia obowiązków podmiotowi zewnętrznemu. „outsourcing” zazwyczaj obniża koszty i niweluje ryzyko kary pieniężnej, przy jednoczesnym zagwarantowaniu właściwej realizacji istniejących obowiązków.

Należy pamiętać, iż powierzenie obowiązków nie może w żaden sposób być ograniczone tylko do części obowiązku. Powyższe wynika bezpośrednio z doktryny „… z ust. 7 wynika, że można powierzyć wykonywanie obowiązków z ust. 3 innemu przedsiębiorcy telekomunikacyjnemu, co oznacza, że całość tych obowiązków w zakresie obronności i bezpieczeństwa powinna być powierzona jednemu przedsiębiorcy.”[4]

Zatem rozważając oferty outsourcingu należy zwrócić uwagę na kompleksowość oferowanej usługi tzn., czy zleceniobiorca deklaruje chęć wyrywkowego przyjęcia części obowiązków  np. Związanych z ochroną informacji niejawnych (kancelaria tajna) lub w zakresie administrowania stanowiskami do podsłuchów, czy jednak całości.

Każdy przedsiębiorca musi mieć świadomość, że powierzenie nie zwalnia powierzającego z odpowiedzialności za nienależyte wypełnianie obowiązków (art. 179 ust. 7 zdanie 2 pt).

Jednocześnie w przypadku podpisania umowy powierzenia klienci podmiotu zlecającego, w ramach kontroli operacyjnej, przez służby realizujące tą kontrolę postrzegani są jako klienci podmiotu przyjmującego zlecenie.

Zatem jeśli nie jesteśmy jedynym klientem tego podmiotu należałoby sprawdzić, ilu abonentów już posiada (suma abonentów, którym świadczy usługi oraz abonentów wszystkich podmiotów, z którymi podpisał umowę powierzenia jako strona przyjmująca zlecenie). Dopiero tę liczbę odnosimy do posiadanego przez zleceniobiorcę stopnia świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego.

Oczywiście ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa możemy bazować na oświadczeniu podmiotu przyjmującego zlecenie.

W praktyce istotne może okazać się również, czy przedsiębiorca, z którym mamy zamiar podpisać umowę powierzenia, posiada gwarancje rekompensaty za ewentualne błędy popełnione przy realizacji tego zadania, może to być np. Ubezpieczenie lub zapis umowny określający zasady dochodzenia odszkodowania.

Jak wynika z danych zamieszczanych na stronach UKE, prezes UKE w przeszłości nakładał na podmiot zlecający kary, nawet w wysokości 200 000 zł, za niewłaściwe zlecenie wykonywania obowiązków obronnych (https://archiwum.uke.gov.pl/sad-apelacyjny-oddalil-apelacje-vectry-15138).

Kontrola informacji przesyłanej w sieci telekomunikacyjnej jest bardzo dużą ingerencją w prywatność osób, których ta informacja dotyczy. Dlatego zarówno Konstytucja RP jak i przepisy rangi ustawowej przewidują, że kontrola takiej informacji ma charakter szczególny i stosowana może być w wyjątkowych sytuacjach.

Zarówno Kodeks Postępowania Karnego jak i ustawy kompetencyjne^[3] przewidują, że kontrola informacji przesyłanej w sieci telekomunikacyjnej jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy dotyczy to zapobiegania, wykrywania lub obaw popełnienia przestępstw między innymi takich jak zabójstwo, narażenia na niebezpieczeństwo powszechne lub sprowadzenia katastrofy; handlu ludźmi; uprowadzenia osoby, wymuszania okupu; uprowadzenia statku powietrznego lub wodnego, zamachu na niepodległość lub integralność państwa, zamachu na konstytucyjny ustrój państwa lub jego naczelne organy, albo na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, szpiegostwa lub ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”, gromadzenia broni, materiałów wybuchowych lub radioaktywnych, fałszowania oraz obrotu fałszywymi pieniędzmi, środkami lub instrumentami płatniczymi albo zbywalnymi dokumentami uprawniającymi do otrzymania sumy pieniężnej, towaru, ładunku albo wygranej rzeczowej albo zawierającymi obowiązek wpłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach lub stwierdzenie uczestnictwa w spółce, itp.

Z przedstawionego wyżej opisu jednoznacznie wynika, że celem stosowanie kontroli informacji jest zwalczanie bardzo ciężkich przestępstw. Może okazać się, że przepisy nakładają na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego bardzo ciężkie i kosztowne obowiązki, którymi nie są zainteresowane podmioty będące, w myśl tych przepisów, ich beneficjentami.

W naszej ocenie, bazując na wieloletnim doświadczeniu, wykorzystywanie informacji przez podmioty właściwe w sprawach bezpieczeństwa było, jest i będzie miało bardzo duże znaczenie i należy liczyć się z tym, że znaczenie to będzie wzrastało wraz z rozwojem technik informatycznych i telekomunikacyjnych.

Projektując przepisy regulujące sprawy opisane w tym materiale, zarówno w ramach projektu ustawy Prawo komunikacji elektronicznej lub projektując zmiany ustaw określających kompetencje uprawnionych podmiotów, KPK jak i przepisy wykonawcze wydane na podstawie upoważnień zawartych w PKE rekomendujemy uporządkowanie przepisów opisujących kontrolę informacji przez podmioty właściwe w sprawach bezpieczeństwa.